احمد على سپهر ( مورخ الدوله )

344

ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )

و يكنفر از اجزاى قونسولگرى آلمان كه چند روز بود در اطراف قمشه و سميرم نزد حاج آقا نور اللّه بودند و استدعاى عفو و تأمين ميكردند غفلة وارد شهر شده و چون در عمارت حكومتى استعدادى نبود مستقيما باينجا ورود كرده تلگرافخانه دولتى را هم متصرف و رئيس تلگرافخانه را فورى محبوس و فورى درصدد تيرباران كردن يا فرستادن به كميته شيراز برآمده و بيرقهاى قونسولگرى آلمان را برافراشتند . فدوى فورا به اردوى امپراطورى كه در مورچه‌خورت نه فرسخى شهر بودند اطلاع دادم امروز يك عده تقريبا ساعت چهار بغروب مانده اردوى امپراطورى از مركز به طرف شهر حركت كرده در باغ شمس‌آباد كه خارج دروازه شهر است جمعى از اشرار سنگربندى كرده شروع به تيراندازى نمودند از طرف اردو چند تير توپ بسنگرها شليك شده چند دقيقه بيشتر طول نكشيد كه اشرار بناى فرار گذاردند و در موقعى كه فرار ميكردند عدهء از اشرار را كه ما بين سيزده و چهارده نفر باشند آژانهاى نظميه و ژاندارمهاى ماليه هدف گلوله ساخته و چند نفر را هم دستگير نمودند باقى با نهايت عجله فرار كردند در اين قضيه بقشون امپراطورى بهيچوجه تلفاتى وارد نيامد ولى در شب قبل از دسته‌هاى قراولان روس كه در اطراف اردو مشغول تفتيش بودند فقط يكنفر هدف گلوله گرديد امروز دو ساعت بغروب مانده اردوى امپراطورى با كمال نظم و آرامى وارد شهر شدند عموم اهالى از شكست اشرار و ورود اردو تأمين حاصل كرده با سرور و شعف فوق العاده بدعاگوئى ذات اقدس ملوكانه ارواحنا فداه اشتغال دارند . جمعه 26 جمادى الاولى 1334 - 31 مارس 1916 - ابلاغيه سفارت روس : « از طرف سفارت امپراطورى روس در تكميل ابلاغيه منتشره ( در شماره 135 مورخه 11 جمادى الاول روزنامه رعد ) خاطر عموم را مستحضر ميدارد كه آقاى امين الوزاره هيچ بستگى بسفارت روس ندارد و حركت مشار اليه را اهالى راجع بسفارت امپراطورى ندانند . » ايضا ابلاغيه سفارت روس مورخهء 29 جمادى الاولى مطابق 29 مارس 1916 : « در همين روزها با كمال تنفر معلوم شد كه توسط مين آلمانى كشتى مسافرى « سوسكس » در درياى مانش غرق شد باز اين حركت وحشيانهء آلمانها تنفر تمام عالم را به خود جلب مينمايد . در 17 مارت در درياى سياه در هواى صاف زيردريائى آلمانى با دومين پشت‌سرهم كشتى مريضخانه روس و فرانسه موسوم به ( پرتگال ) را غرق نموده در صورتى كه دولت عثمانى اين كشتى را كشتى مريضخانه دانسته و اين كشتى نيز برنگهاى مخصوص صليب احمرى رنگ و ملون بود پيش از آنكه زيردريائى آلمانى مين اندازد اطراف كشتى مريضخانه را دورى زده و متواليا دو مين انداخت و كشتى مزبور در كمتر از يك دقيقه بقعر دريا فرو رفت . قربانى اين حركت وحشيانه و خارج از انسانيت آلمانيها 14 نفر خواهران پرستار و رئيس آنها ( بارونس ميبدروف ) شده و نيز نماينده اداره صليب احمر ( كنت تاتسيف ) و دكترهاى ( پانكراتف ) و ( تخمروت ) تلف شدند لذا از اجزاى روس و خدمه صليب احمر 50 نفر و از فرانسويها 29 نفر مغروق گرديدند در كشتى مزبور 274 نفر بوده و بواسطه كرجيهائى كه در عقب كشتى ( پروتگال ) حركت ميكردند 158 نفر كه در ضمن آنها 11 نفر خواهران صليب احمر بودند خلاصى يافتند . اين اقدام وحشيانه و خارج از انسانيت و آدم‌كشى آلمانيها كه تمام قوانين مقدسه ( ژنو ) را زير پا گذاشته و از نقطهء نظر نظامى اهميتى به آنها نميدهند و اشخاصى را كه خودشانرا وقف پرستارى و انسان‌دوستى نموده تلف مىنمايند ثابت مىكند كه آلمانيها تا چه درجه بورطه وحشيگرى و بربريت و خارج از انسانيت افتاده‌اند . اين حركت سنگينى كه آلمانيها بعالم انسانيت وارد آورده‌اند مدلل ميدارد كه با دشمنانى كه اعتنا بقوانين خدائى و انسانى نمينمايند صلح تا وقتى كه قوى و آمال شيطانى آنها به كلى محو و نابود شود ممكن نخواهد بود اهالى دولت ايران كه به آنها حركت و وضع رفتار آلمانيها به خوبى مدلل شده مىتوانند خودشان اين رفتار وحشيانه دشمن ديوانه شده را ملاحظه نموده و طرز سلوك و رفتار آنها را بدانند . » سه‌شنبه غره جمادى الاخره 1334 - 4 آوريل 1916 جريده رعد خبر غرق كشتى « سوسكس » را در بحرمانش و فقدان شاهزاده بهرام ميرزا را به ترتيب ذيل شرح ميدهد : واقعه ناگوار شاهزاده بهرام ميرزا - مجلس ترحيم برطبق اطلاعات اخيره پنجاه نفر از مسافرين كشتى « سوسكس » كه در سواحل فرانسه مورد حمله واقع گشته بود غرق گرديد و اثرى از آن بدست نيامده است . نظر باينكه شاهزاده بهرام ميرزا سردار مسعود از مسافرين كشتى مزبور و مع التأسف خبر سلامتى ايشان نرسيده احتمال ميرود كه جوان تحصيل‌كردهء ناكام مشار اليه هم جزو هلاك‌شدگان اين سانحه بوده است . به همين مناسبت صبح و عصر روز گذشته در منزل شاهزاده وزير امور خارجه مجلس ترحيم انعقاد يافته شخص شخيص آقاى سپهسالار اعظم رئيس الوزراء از اول ختم تا آخر در مجلس ترحيم تشريف داشتند . طبقات علماء و شاهزادگان عظام و وزراء و اعيان و اشراف و تجار و اعضاء ادارات و ساير محترمين بمجلس ختم آمده و همگى تأسفات قلبيه خويش را اظهار و بشاهزاده معظم‌له تسليت خويش را تقديم داشته و عموما از فقدان يك چنين شاهزادهء دانشمند و مهذب الاخلاقى تسليت گفته قبل از ظهر امروز نيز مجلس ترحيم منعقد خواهد بود و از قرار مسموع شاهزادهء معظم ناصر الدين ميرزا از طرف ذات اقدس همايون شهريارى براى برچيدن ختم و توصيه بصبر به منزل شاهزاده صارم الدوله تشريف‌فرما خواهند گشت . پنجشنبه 3 جمادى الاخره 1334 - ششم آوريل 1916 امروز شاهزادهء صارم الدوله وزير امور خارجه يادداشتى به زبان فرانسه به سفارت آلمان نگاشته با عباراتى